Δύο πρόσφατες εξελίξεις παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις μουσικές βιβλιοθήκες και τα αρχεία: η δημιουργία μιας νέας διεθνούς δομής για τη βιωσιμότητα του RISM και οι αυξανόμενες επιπτώσεις της μαζικής αυτοματοποιημένης συλλογής δεδομένων στις ψηφιακές συλλογές των βιβλιοθηκών.
Ιδρύθηκε το νέο RISM Consortium
Το Répertoire International des Sources Musicales (RISM) ανακοίνωσε την ίδρυση του RISM Consortium, μιας νέας διεθνούς ένωσης με έδρα την Ελβετία. Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη μετάβαση του RISM σε ένα περισσότερο διεθνές και αποκεντρωμένο οργανωτικό μοντέλο, μετά το κλείσιμο της παλαιάς Κεντρικής Συντακτικής Υπηρεσίας (Zentralredaktion) και τη μεταφορά των βασικών αρμοδιοτήτων της στο νέο RISM Editorial Network.
Σκοπός του Consortium είναι να συγκεντρώσει ιδρύματα που επιθυμούν να υποστηρίξουν το έργο του RISM όχι μόνο με την εισαγωγή δεδομένων, αλλά και με οικονομική συνεισφορά για τη συντήρηση της κεντρικής υποδομής και την υλοποίηση νέων έργων. Στα πρώτα επτά μέλη περιλαμβάνονται σημαντικές μουσικές και πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες, καθώς και εθνικά ιδρύματα από την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική.
Η πρώτη πλήρης συνεδρίαση του Consortium και η εκλογή του επίσημου διοικητικού συμβουλίου του προβλέπεται να πραγματοποιηθούν στο ετήσιο συνέδριο της IAML, τον Ιούνιο του 2027 στο Τορόντο. Όσα ιδρύματα προσχωρήσουν έως το τέλος του 2026 θα θεωρούνται ιδρυτικά μέλη.
Η εξέλιξη αυτή είναι σημαντική, καθώς αφορά τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα μιας από τις βασικότερες διεθνείς υποδομές για την τεκμηρίωση και τον εντοπισμό μουσικών χειρογράφων, εντύπων, λιμπρέτων και θεωρητικών πηγών.
Τι αξίζει να εξετάσουν οι ελληνικοί φορείς
- αν οι συλλογές τους είναι επαρκώς καταγεγραμμένες στο RISM·
- αν τα στοιχεία και οι κωδικοί RISM (sigla) των φορέων που τις διατηρούν είναι πλήρη και επικαιροποιημένα·
- αν υπάρχει ενδιαφέρον για επικοινωνία ή θεσμική συμμετοχή στο νέο Consortium.
Πηγή: Ανακοίνωση του RISM, 1 Οκτωβρίου 2026
Η μαζική συλλογή δεδομένων από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης επηρεάζει την πρόσβαση στις ψηφιακές συλλογές
Η IFLA δημοσίευσε τα συμπεράσματα διεθνούς συνεδρίας για τη μαζική αυτοματοποιημένη συλλογή περιεχομένου από ιστοτόπους και ψηφιακές συλλογές βιβλιοθηκών μέσω συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, στη Library of Congress οι μηνιαίες αιτήσεις προς τις διαδικτυακές υπηρεσίες αυξήθηκαν από περίπου 50 εκατομμύρια τον Ιούνιο του 2025 σε σχεδόν 200 εκατομμύρια τον Ιούνιο του 2026, κυρίως λόγω της δραστηριότητας αυτοματοποιημένων συστημάτων. Η Γερμανική Εθνική Βιβλιοθήκη ανέφερε αντίστοιχα προβλήματα στη λειτουργία υπηρεσιών μεταδεδομένων, προγραμματιστικών διεπαφών (APIs) και ψηφιακών πυλών.
Η ανεξέλεγκτη δραστηριότητα των bots μπορεί να επιβαρύνει τις τεχνικές υποδομές, να αυξήσει το λειτουργικό κόστος, να προκαλέσει διακοπές στις υπηρεσίες και να αλλοιώσει τα στατιστικά χρήσης. Παράλληλα, αναδεικνύει σύνθετα ζητήματα σχετικά με τα δικαιώματα, την εμπορική επαναχρησιμοποίηση του περιεχομένου και τη διατήρηση της ανοικτής πρόσβασης.
Τι αξίζει να εξετάσουν οι μουσικές βιβλιοθήκες και τα αρχεία
Για τους φορείς που διαθέτουν στο διαδίκτυο ψηφιοποιημένες παρτιτούρες, ηχογραφήσεις ή άλλο αρχειακό υλικό, αξίζει να εξεταστούν:
- η χωριστή καταγραφή της ανθρώπινης και της αυτοματοποιημένης κίνησης·
- η συνεχής παρακολούθηση της χρήσης και η εφαρμογή κατάλληλων ορίων αιτημάτων·
- η διάθεση ελεγχόμενων APIs ή συνόλων δεδομένων για νόμιμη μαζική χρήση·
- η διατύπωση σαφών όρων για την εξόρυξη δεδομένων και την επαναχρησιμοποίηση του ψηφιακού περιεχομένου·
- η διασφάλιση ότι τα μέτρα προστασίας δεν περιορίζουν την πρόσβαση ερευνητών, μηχανών αναζήτησης και εργαλείων προσβασιμότητας.
Η IFLA υπογραμμίζει ότι το ζήτημα δεν είναι πλέον αποκλειστικά τεχνικό. Επηρεάζει τη διαχείριση και τη διατήρηση των ψηφιακών συλλογών, την αξιοπιστία των υπηρεσιών πρόσβασης, τη διάθεση πόρων και τη χάραξη πολιτικής από τις βιβλιοθήκες και τα αρχεία.